بررسی فنی انفجار بندر شهید رجایی و نقش سیستم‌های اطفا حریق

حادثه غم‌انگیز انفجار در بندر شهید رجایی که جان ده‌ها انسان را گرفت و خسارات مالی عظیمی بر جای گذاشت، بار دیگر ضرورت رعایت اصول ایمنی صنعتی را به ما یادآوری کرد. در این مقاله، با رویکردی تحلیلی و همدلانه، به بررسی ابعاد مختلف این حادثه می‌پردازیم: از گزارش‌های خبری و تحلیل‌های فنی گرفته تا نقش سیستم‌های اعلام و اطفا حریق در پیشگیری از فجایع مشابه. در ادامه، به بررسی فنی انفجار بندر شهید رجایی و نقش سیستم‌های اطفا حریق و بهترین روش‌های پیشنهادی برای طراحی سیستم اطفا و اعلام حریق ویژه‌ی محیط‌های بندری و صنعتی، و الزامات  ایمنی مرتبط با نگهداری مواد قابل اشتعال در این محیط‌ها بررسی شده است. هدف این مقاله، ارائه‌ی تحلیلی جامع و کاربردی برای ارتقای ایمنی در صنایع حساس است.

• 

گزارش خبری حادثه انفجار بندر شهید رجایی

​در تاریخ ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴، انفجاری مهیب در بخش اسکله بندر شهید رجایی بندرعباس رخ داد که در عرض ۲۴ ساعت منجر به کشته شدن ۲۵ نفر و مجروح شدن  ۱۰۰۰ نفر از هم میهنانمان شد. این حادثه خساراتی به تأسیسات بندر وارد کرد و موج انفجار تا بندرعباس و جزیره قشم احساس شد.

امدادرسانی

بلافاصله پس از حادثه، استاندار و اعضای ستاد مدیریت بحران استان هرمزگان در محل حاضر شدند و تمامی امکانات، نیروی انسانی، آمبولانس‌ها و ماشین‌آلات به حالت آماده‌باش کامل درآمدند. تعداد مصدومان به ۱۰۰۰ نفر رسید که درمان سرپایی و انتقال به مراکز درمانی بندرعباس و شهرهای اطراف صورت گرفت.

اقدامات اطفاء حریق

از همان ساعات اولیه، تیم‌های تخصصی اطفای حریق وارد عمل شدند. مهم‌ترین اقدامات انجام‌شده عبارت بودند از:

• استفاده از هلیکوپتر و هواپیمای اطفا:

این هواپبما ها که مجهز به  سیستم‌های پرتاب آب و بسته‌های ویژه‌ی اطفاء حریق بودند، آب از منابع طبیعی (دریا) برداشت و روی منطقه‌ی آتش‌سوزی ریختند. این روش برای کنترل گسترش آتش در محیط‌های باز و وسیع کاربرد مناسبی دارد.

• خنک‌سازی محدوده‌ی آتش:

با پاشش آب و مواد خنک‌کننده روی کانتینرهای مجاور، دمای محیط به شدت کاهش داده شد تا شعله‌ها نتوانند به سرعت گسترش پیدا کنند.

• جداسازی محوطه‌ی آتش‌گرفته:

بخشی از کانتینرهای سالم یا کمتر آسیب‌دیده به سرعت به مناطق ایمن منتقل شدند. این اقدام از سرایت دومینووار و  بیشتر آتش به سایر محموله‌ها جلوگیری کرد.

• محاصره‌ی آتش:

با استقرار ماشین‌های آتش‌نشانی از چند جهت و ایجاد خطوط دفاعی، سعی شد آتش در یک محدوده‌ی مشخص نگه داشته شود تا کنترل آن آسان‌تر شود.

دلایل احتمالی آتش‌سوزی

بر اساس ارزیابی‌های اولیه و حدس و گمان موارد زیر می‌تواند جزو دلایل احتمالی باشد:

• دمای بالای محیط و تابش مستقیم خورشید
• نقص در بسته‌بندی مواد قابل اشتعال
• اتصالی الکتریکی در سیستم‌های برق‌رسانی یا روشنایی کانتینرها
• عدم رعایت استانداردهای ایمنی در چینش و نگهداری محموله‌ها

تحلیل فنی و ایمنی – چگونه می‌توانستیم از این فاجعه پیشگیری کنیم؟

علل فنی و مدیریتی احتمالی حادثه

• دپوی نامناسب مواد خطرناک: نگهداری مواد شیمیایی و اشتعال‌زا در کانتینرهای فاقد تهویه مناسب و بدون رعایت فاصله‌های ایمنی.​
• عدم رعایت استانداردهای ایمنی: عدم اجرای دستورالعمل‌های ایمنی در نگهداری و جابجایی مواد خطرناک.​

تحلیل علل و راهکارهای پیشگیری

اهمیت سیستم‌های اعلام و اطفا حریق صنعتی

در محیط‌های صنعتی مانند بنادر، پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها، استفاده از سیستم‌های پیشرفته اعلام و اطفا حریق ضروری است. این سیستم‌ها می‌توانند در مراحل اولیه حریق را شناسایی و کنترل کنند، از گسترش آن جلوگیری کرده و خسارات جانی و مالی را به حداقل برسانند.​

نگهداری ایمن مواد قابل اشتعال

نگهداری صحیح مواد قابل اشتعال در کانتینرها نیازمند رعایت استانداردهای ایمنی خاصی است، از جمله:​

• استفاده از کانتینرهای مقاوم در برابر حرارت و ضربه​
• نصب سیستم‌های تهویه مناسب​
• برچسب‌گذاری صحیح و واضح مواد خطرناک​
• آموزش کارکنان در زمینه ایمنی و واکنش در مواقع اضطراری​

 

نقش آموزش و فرهنگ‌سازی

آموزش مستمر کارکنان در زمینه ایمنی و استفاده صحیح از تجهیزات اعلام و اطفا حریق، نقش بسزایی در پیشگیری از حوادث دارد. ایجاد فرهنگ ایمنی در محیط‌های صنعتی می‌تواند از بروز بسیاری از حوادث جلوگیری کند.​

مهار آتش  با سیستم اعلام و اطفا حریق

در طی بررسی فنی انفجار بندر شهید رجایی و نقش سیستم‌های اطفا حریق شاید شما نیز با این سوال روبرو باشید که با وجود اینکه بندر شهید رجایی مجهز به سیستم ها و تجهیزات اعلام و اطفا حریق بود یازهم عمق حادثه این چنین بالا گرفت؟ در این مورد دلایل زیر قابل بررسی هستند:

آتش‌سوزی در محوطه باز کانتینرها رخ داده

•  سیستم‌های اعلام حریق معمولی در فضای باز کارایی کمتری دارند چون:
  • وزش باد دود را پراکنده می‌کند و تشخیص را سخت‌تر می‌کند.
  • نور خورشید و شرایط جوی روی سنسورهای شعله اثر می‌گذارد.
  • دتکتورهای معمولی برای محیط‌های باز طراحی نشده‌اند.

در محوطه‌های باز و محیط‌هایی با ریسک بالا (مواد خطرناک)، باید سیستم‌های ویژه متناسب با محیط باز طراحی و نصب شود، مثل:

• Protectowire (کابل حرارتی خطی برای تشخیص حرارت در فضاهای باز)
• سیستم‌های فوم مانیتورینگ (کانوپی‌های ثابت و قابل حرکت اسپری فوم روی کانتینرها)
• ژنراتورهای واترمیست و آب فشار قوی اتوماتیک.

 ماهیت مواد سوخته شده

• اگر کالاهای آتش گرفته مواد قابل اشتعال بوده‌ باشند مانند: روغن صنعتی، قیر، رزین و… این مواد:
  • حرارت بسیار بالایی تولید می‌کنند.
  • دود سمی و شعله‌هایی با شدت زیاد دارند.
• اطفای این مواد با آب معمولی و سیستم های اطفا آبی تقریباً بی‌اثر است یا حتی ممکن است شعله‌ورترشان کند.

برای خاموش کردن این مواد، نیاز به سیستم‌های فوم تخصصی، مواد شیمیایی اطفا یا تجهیزات ویژه می باشد.

 چیدمان نامناسب کانتینرها

در آتش سوزی های این چنینی و در محیط های بندری ممکن است این موارد نیز اثر گذار بوده باشد:

• کانتینرها بدون فاصله ایمنی کافی چیده شده بودند.
• مواد خطرناک به درستی تفکیک نشده یا جداسازی نشده بودند.
• هیچ دیواره محافظ یا حائل مقاومی برای جلوگیری از سرایت آتش وجود نداشت.

استفاده از سیستم اطفاء حریق پیشرفته برای بنادر بزرگ و حساس

سیستم اطفا حریق  FireFive:

یکی از بهترین و اثرگذار ترین سیستم های اطفا حریق سیستم اطفا حریق  FireFive می باشد. FireFive®  با به حداکثر رساندن قدرت خنک‌کنندگی و توانایی خاموش کردن آب، فراتر از یک سیستم wetting agent عمل می کند.

از ویژگی های این محصول micelle encapsulation می باشد. به این معنا یک سد محافظ در اطراف مولکول های هیدروکربن تشکیل می دهد و با خنثی کردن اجزای قابل اشتعال در هیدروکربن ها به خاموش کردن آتش کمک می کند.

 برای آشنایی بیشتر با این سیستم به مقاله معرفی سیستم FireFive مراجعه نمایید.

تاثیر استفاده از سیستم fire five  برای مهار این حریق

  اگر بلافاصله روی محل مشتعل اسپری شود:

• شعله‌های اولیه به شدت ضعیف می‌شدند.
• دمای سطح کانتینرهای مجاور به شدت کاهش می‌یابد و از شعله‌ور شدنشان جلوگیری می‌شود.
• مانع گسترش سریع آتش به سایر کانتینرها می‌شود

• مانع تبخیر مواد شیمیایی و ادامه شعله می شود.

  مخصوصاً در شرایطی که مواد خطرناک مثل رزین، روغن صنعتی یا قیر درگیر آتش بودند.

پروژه: “طراحی و تجهیز سیستم اعلام و اطفا حریق بندر شهید رجایی (سناریوی فرضی)”

نکته مهم :

در ادامه ی بررسی فنی انفجار بندر شهید رجایی و نقش سیستم‌های اطفا حریق یک پروژه فرضی برای تجهیز محیطی مشابه با بندر شهید رجایی طراحی نمودیم.

مطالبی که در ادامه گفته شده با هدف طراحی و تامین سیستم اعلام و اطفا حریق برای بندر شهید رجایی و محوطه‌های اطراف آن، شامل گمرک‌ها، ساختمان‌های اداری و انبارها به منظور حفاظت از جان کارکنان، کالاها و تجهیزات طراحی شده است. این گزارش شامل تخمین‌ها و طراحی‌های اولیه برای سیستم‌های مختلف اعلام و اطفا حریق است. در نظر داشته باشید که تمامی محاسبات و پیش‌بینی‌ها در این پروژه بر اساس حدس  و داده‌های اولیه است و به هیچ وجه قابل استفاده برای طراحی دقیق و اجرایی نمی‌باشند.

برای طراحی نهایی و اجرایی سیستم‌های ایمنی، بازرسی دقیق محل، محاسبات مهندسی و شبیه‌سازی‌های تخصصی لازم است که به مدت زمانی قابل توجه و بررسی‌های همه‌جانبه نیاز دارد. این طراحی‌ها و پیشنهادات تنها مبنا و راهنمایی کلی هستند که به منظور درک بهتر نیازها انجام شده‌اند.

این پروژه به هیچ وجه نمی‌تواند به عنوان یک طراحی نهایی و قابل اجرا تلقی شود، بلکه به عنوان نقطه شروع برای مشاوره‌های تکمیلی، بازرسی‌ها و محاسبات دقیق‌تر در نظر گرفته می‌شود.

📍 ۱. مشخصات اولیه پروژه بندر شهید رجایی

ویژگی	توضیحات
نام پروژه	سیستم اعلام و اطفا حریق پیشرفته بندر شهید رجایی
کارفرما	اداره کل بنادر و دریانوردی استان هرمزگان
محل اجرا	محوطه کانتینری فاز ۱ و ۲ بندر شهید رجایی + گمرک مرکزی
مساحت تقریبی تحت پوشش	۵۰۰ هکتار (۵،۰۰۰،۰۰۰ مترمربع)
تعداد کانتینر متوسط	حدود ۷۰،۰۰۰ واحد در گردش
تعداد انبار و ساختمان اصلی	حدود ۲۰ انبار و ۱۰ ساختمان اداری
آب و هوا	بسیار گرم، رطوبت بالا، بادهای موسمی
نوع خطرات	مواد نفتی، شیمیایی، جامدات آتش‌زا، گازهای فشرده
اهداف اصلی پروژه	پیشگیری، شناسایی سریع، مهار فوری آتش، حفاظت از جان و مال

📍 ۲. تحلیل خطر (Fire Risk Assessment)

• وجود کالاهای طبقه‌بندی‌شده به عنوان خطرناک (Hazardous Goods)
• انبار مواد نفتی و شیمیایی
• ساختار کانتینری فشرده (ریسک گسترش آتش)
• دمای بالای محیط (شتاب‌دهنده‌ی آتش‌سوزی)
• دسترسی محدود آتش‌نشان‌ها در محل‌های شلوغ
• تاخیر در تشخیص اولیه‌ی حریق

📍 ۳. طراحی سیستم اعلام و اطفا حریق برای بندر شهید رجایی

۳.۱ سیستم اعلام حریق (Fire Detection System)

محصولات انتخابی:

• Protectowire Linear Heat Detection Cable برای کشیدن کابل حساس به حرارت روی سازه‌ها و ردیف‌های کانتینرها.
• NSC Control pannelجعبه کنترل مرکزی آلمانی برای مدیریت و مانیتورینگ کل منطقه.
• Hochiki Smoke and Flame Detectors برای انبارهای بسته و ساختمان‌های اداری.
• E2S Sounders and Beacons (آژیر و فلاشر ضدانفجار) برای هشدار محلی.

چیدمان:

• Protectowire در مسیرهای اصلی و سقف‌های انبار
• دتکتور دود Hochiki در داخل انبارها: هر ۱۰متر یک سنسور.
• دتکتور شعله Hochiki در محوطه‌هایی با خطر زیاد: هر ۵۰ متر یک دتکتور.
• آژیر و فلاشر ضدانفجار E2S در محل‌های کلیدی خروجی/ورودی هر ۱۰۰ متر.

۳.۲ سیستم اطفا حریق (Fire Suppression System)

محصولات انتخابی:

• FireFive Bulk Tank + Monitor برای خنک کردن سریع سطح کانتینرها.
•  FM200برای انبارهای دربسته.
• Water Monitors ( از HD Fire برای پرتاب آب از راه دور.
• Foam Injection System برای پاشش فوم در حریق‌های سوختی.
• سیستم اسپرینکلر ضدانفجار در انبارهای حساس.

چیدمان:

• نصب مانیتورهای فوم و آب SA Fire در محوطه باز: هر ۲۰۰ متر یک دستگاه.
• نصب تانک‌های FireFive بزرگ، با قابلیت اسپری خودکار در نواحی فوق حساس.
• سیستم FM200در اتاق‌های باتری، انبار کالاهای خطرناک بسته، و مراکز کنترل IT.
• شبکه لوله‌کشی فوم و آب با طراحی Loop برای حداکثر اطمینان.

📍 ۴. تخمین تجهیزات مورد نیاز

تجهیز	تعداد	توضیح
دتکتور خطی Protectowire	۴۵ کیلومتر کابل	ردیف‌های کانتینر و سقف انبارها
دتکتور دود Hochiki	۴۰۰ عدد	انبارها و ادارات
دتکتور شعله Hochiki	۲۰۰ عدد	محوطه کانتینری باز
آژیر فلاشر ضدانفجار E2S	۳۰۰ عدد	تمام ورودی‌ها و مسیرهای اصلی
مانیتور آب HD Fire	۱۲۰ دستگاه	محوطه باز بندر
مانیتور فوم Honeywell	۶۰ دستگاه	نقاط فوق حساس
تانک FireFive ۲۰۰۰ لیتری	۲۰ مخزن	در نقاط استراتژیک
FM200	۱۰ اتاق	حفاظت از مراکز حیاتی
پمپ ضدحریق اصلی	۸ دستگاه	تغذیه شبکه آب-فوم

📍 ۵. نحوه واکنش اضطراری (Emergency Response Plan)

• تشخیص اولیه توسط دتکتور Protectowire یا دتکتور شعله.
• سیگنال آلارم به مرکز کنترل NSC.
• فعال شدن خودکار:
  • اسپری FireFive روی کانون‌های شعله‌ور
  • مانیتورهای HD Fire به صورت ریموت هدایت و شلیک آب/فوم
  • تخلیه گاز FM200 در انبارهای بسته
• اعزام تیم آتش‌نشانی بندری با هدایت GPS محل حادثه
• قرنطینه محدوده شعله با موانع ضدآتش موقت

نتیجه‌گیری

• حادثه انفجار در بندر شهید رجایی بار دیگر اهمیت رعایت اصول ایمنی و استفاده از تجهیزات پیشرفته اعلام و اطفا حریق را یادآور شد.شرکت ویژن آرتا سیف با تخصص در زمینه تأمین و مهندسی تجهیزات اعلام و اطفا حریق صنعتی، آماده همکاری با صنایع مختلف برای ارتقای سطح ایمنی و پیشگیری از حوادث مشابه است.

برای ارتباط با کارشناسان ما و یا ثبت نظر یا انتقاد از طریق صفحه تماس با ما اقدام نمایید.