دتکتورهای دود، با تشخیص دود، وقوع آتشسوزی را شناسایی کرده و آن را به سیستم کنترل حریق اعلام میکنند. این اقدام، محیط را برای انجام اقدامات لازم آماده میسازد. به طور کلی، دتکتورهای دود به سه دسته تقسیم میشوند:
این دتکتورها از یک منبع نوری و سنسور فتوالکتریک تشکیل شدهاند. وقتی آتشسوزی رخ میدهد، دود وارد محفظه دتکتور میشود و مسیر نور را قطع میکند. در نتیجه، نور به سنسور نمیرسد و دتکتور وقوع حریق را شناسایی میکند.
این دتکتورها مقدار کمی ماده رادیواکتیو دارند و دو الکترود در محفظه آنها قرار گرفته است. جریان کمی بین الکترودها برقرار است. وقتی دود وارد محفظه شود، اشعه آلفا جذب میشود و جریان بین دو الکترود کاهش مییابد. دتکتور این تغییر را شناسایی کرده و حریق را به سیستم کنترل اعلام میکند.
این دتکتورها شامل دو ماژول هستند که در مکانهای مختلف نصب میشوند. یکی از ماژولها اشعهای به سمت ماژول دیگر ارسال میکند. در شرایط عادی، گیرنده اشعه را دریافت میکند، اما با ایجاد دود، مسیر اشعه بسته میشود و دتکتور وقوع آتشسوزی را شناسایی میکند. این دتکتورها معمولاً در اماکن وسیع کاربرد دارند.
دتکتورهای حرارتی، به جای تشخیص مستقیم آتش، به تغییرات دما حساس هستند. آنها با افزایش ناگهانی دما فعال میشوند. این دتکتورها مناسب اتاقهای کوچک یا آشپزخانهها هستند و نباید در محیطهایی با نوسان دائمی دما نصب شوند.
هر دتکتور در دو نوع متعارف و آدرسپذیر موجود است. در سیستمهای متعارف، اجزا آدرس خاص ندارند و مناطق مختلف به صورت زون مشخص میشوند. هر زون شامل چند دتکتور یا تجهیزات دیگر است و در انتهای آن یک مقاومت محدودکننده جریان (End Of Line) قرار میگیرد. در سیستمهای آدرسپذیر، هر تجهیز آدرس مشخص دارد و در یک Loop به دیگر تجهیزات متصل میشود. این ویژگی امکان تشخیص دقیق محل آتشسوزی را فراهم میکند.
معمولاً برای هر تجهیز یک ایزولاتور (Isolator) در نظر گرفته میشود تا در صورت بروز مشکل، آن تجهیز از مدار خارج شود و ضمن اطلاعرسانی به واحد کنترل، از اختلال در عملکرد سایر تجهیزات جلوگیری گردد.